Şaban ayının 15'inci gecesi olan bu gece, Berat gecesidir. Berat, suçtan uzak olma, masumluk belgesi anlamına gelir.

Bu gece hakkında Hz. Peygamber'in şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: "Yüce Allah, Şaban'ın orta gecesinde en yakın göğe iner. Kelb kabilesi koyunlarının tüylerinin sayısından daha çok kimseyi affeder" (et-Tâc: 2/93). Bu gecenin fazileti hakkındaki hadislerin rivayet zinciri sağlam değilse de önce Ma'dân ve Mekhûl gibi sâlih insanlar tarafından başlatılan daha sonra Müslümanlar arasına yayılan bu geceleri ayrıcalıklı olarak ihya geleneği, kandil geleneklerimizi doğurmuş ve Berat gecesi de bin yıldan fazla bir zamandan beri kandil gecelerinden biri olmuştur.

Tevbeye, maneviyata, saygıya vesile olan bu gecelerde yapılan ibadetler, dua ve niyazlar elbette büyük yarar sağlar. Çünkü bir kudsî hadise göre Allah, kulların kendisi hakkındaki düşüncelerine göre tecelli eder. Kul eğer Allah'ın affına güvenirse Allah onu bağışlar. Bu geceler, milli birliğin ve barışın sağlanmasına da katkıda bulunur. Aslında yalnız bu geceyi değil, her gecenin özellikle son bölümünü ibadetle geçirmek gerekir. Çünkü Allah'a bilinçli ve içtenlikli ibadet, insan ruhunu yüceltir, Rabbine yaklaştırır. Kur'ân'ın vurguladığı üzere Peygamberimiz, her gecenin yarısını, bazen üçte ikisini, en az üçte birini ibadetle, Kur'an okuma ve duayla geçirirdi: "Şafakleyin kılınan iki rekât namaz, bana dünyadan ve dünyada bulunan her şeyden daha hayırlıdır" (Buhârî, Teheccüd: 10; Müslim, Müsâfirîn: 96) buyurmuştur.

Zamanla gelenekleşmiş
Peygamberimiz ve sahabileri, herhangi bir kandil gecesi için bir kutlama yapmamış ve bu günler için oruç tutmamıştır. Bu kutlamalar daha sonraki zahidlerin âdeti olarak ortaya çıkmış ve zamanla gelenekleşmiştir. Kur'ân ve sünnetin dışına çıkılmadıkça da yararlıdır. Çünkü hiç değilse bugünlerde insanlar biraz daha kendilerine çeki düzen verirler, maneviyata yönelirler. Ancak Peygamberimiz sadece belli geceleri değil, hemen bütün geceleri ihya etmiştir.

Gece ibadeti, sadece belli gecelere özgü değil, her gece yapılan ve yapılması gereken bir şeydir. Berat gecesine mahsus özel bir namaz ve ibadet yoktur. Kur'ân'da işaret edilen ve hadislerde de Peygamber ve sahabileri tarafından daha fazla ibadetle ihya edildiği belirtilen geceler, Ramazan geceleri, özellikle Kadir Gecesi ile Zi'l-Hicce'nin ilk on gecesidir.

İbadet, özellikle namaz, kulun Rabbiyle içten konuşması (münâcâtı)dır. Peygamberler, veliler ne bulmuşlarsa ibadet sayesinde bulmuşlardır. "Sâat-i vahidedir ömr-i cihan, saati tâate sarf eyle heman." Yani, şu dünya ömrü, aslında tek bir saatten ibarettir. Öyleyse şu tek saati ibadetle geçir.