Soru: 29 Temmuz 2004 tarihli yazınızda, "Ölen birinin amel defteri kapanmıştır" gerekçesiyle bedel hac yapılamayacağını belirtiyorsunuz. Oysa Diyanet İşleri Başkanlığı'nın "Hac Rehberi"nde, ölen birinin yerine vasiyet etmemiş bile olsa hac yapılabileceği belirtiliyor. Bununla sizin yazınız arasındaki çelişkiyi açıklamanızı rica ediyorum.

Cevap: Bedel hac meselesi, ihtilaflı bir konudur. Kur'ân'dan bir delili yoktur. Sadece bir kişi haberine dayanır. O da şudur: Bir kadın gelmiş, babasına hac farz olduğu halde hac yapamadan öldüğünü, onun yerine hac yapıp yapamayacağını sormuş. Rivayete göre Peygamberimiz de nasıl babasının borcu olduğu takdirde onu ödüyorsa, onun üstüne borç olan haccı da yapabileceğini söylemiştir.

Dini bir yükümlülük, böyle kişi haberleriyle sabit olmaz. Kaldı ki bu rivayetin doğruluğu da kuşkuludur. Ayrıca Allah hakkı, kul hakkına benzemez. Allah'a yapılacak ibadetler, insanın sağlığında yapılır. Hayatında namaz kılmayan insanın, öldükten sonra yerine başkası namaz kılamaz. Hayatında oruç tutmayanın yerine sonradan başkası oruç tutamaz. Hayatında zekât vermemiş insanın yerine de ölümünden sonra zekât verilmez.

Öyleyse farz olan haccı yapmayan insanın, ölümünden sonra nasıl hac yapılır? Hac namazdan, oruçtan daha mı önemlidir? Nitekim bu kuşkulu haberi delil kabul etmeyen İmam Malik de bedel haccı kabul etmez.

Diyanet'in Hac Rehberi'nde bedel haccın yapılabileceği görüşüne gelince bu, klasik Hanefi görüşünün yinelenmesinden ibaret bir görüştür. Ben de vaktiyle ilmihalimde aynı görüşü belirtmiş ama bunu kabul etmeyenler bulunduğunu da söylemiştim. Ayrıca şimdilerde hac ve kurban büyük bir rant yoludur. Her ikisi için de dünya kadar uydurma rivayetler, kitapları doldurmaya başlamıştır.

Anneniz için dua edin
Soru: Emekli bayanım. İki yıl önce vefat eden annemi rüyamda çukurda oturmuş beklerken gördüm. Annemi, yanımdaki arkadaşım kucakladı, çukurdan çıkardı. Ertesi gün mezarını ziyarete gittim. Mezarında bir şey yoktu. Fakat toprak kaymış, diğer mezarlar birbirine girmişti. Annemi başka bir yere defnetmeyi düşünüyorum. Bu doğru bir hareket olur mu?

Cevap: Toprağın kayıp mezarı örtmesinin orada yatana bir zararı olmaz. Çünkü orada yatan ruh değil, cesettir. Annenizi öyle görmeniz, bilinçaltı düşüncelerinizden kaynaklanıyor. Ama içiniz rahat etmiyorsa başka bir yere taşıyabilirsiniz. Ancak bana kalırsa öyle bırakınız. Siz annenizin kabrini onarma yerine onun ruhu için yararlı şeyler yapın. Dua ediniz, sadaka veriniz, Kur'ân okuyunuz. İşte anneniz o zaman sevinir.