Soru: Bir insan öldükten sonra onun yerine hacca gidilmesi doğru mu? Sağ ama sağlığı hacca gitmeye müsait olmayan biri oğlunu, komşusunu gönderebilir mi? Hacda küçük bir coğrafyada üç milyon hayvan nasıl kurban ediliyor? Binlerce kasap nereden geliyor? Müslümanlar kurban kesimi için bir Arap kasabı vekil tayin ediyorlarmış. Ancak bunlar hacıları kandırıyorlarmış. Neden hacı adayları kendi memleketinde bir vekil tayin edip kurbanlarını kestirip fakir fukaraya dağıttırmıyorlar? (Selahattin Aydemir)

Cevap: Bu soru sahibinin, dini konuları iyi bildiği anlaşılıyor. Sanıyorum sorusundan maksadı da görüşlerinin bence de onaylanmasıdır. Maksat ne olursa olsun, arkadaşımız önemli noktalara parmak basmıştır. Herhangi bir sebeple kendisi bizzat hacca gidemeyen kimsenin, yerine bir başkasını göndermesine bedel denilir. Mâlikiler hariç, diğer mezhep mensuplarına göre hac niyabet (yani vekâlet) kabul eder. Hanefilere, Şâfiilere ve Hanbelilere göre insan, hac için kendi yerine bir başkasını gönderebilir. Fakat İmâm Mâlik'e göre hacca gidemeyen kimsenin, başka birini yerine göndermesi gerekmez. Üç mezhebin dayandığı delil, ibn-i Abbâs'tan rivayet edilen bir hadistir: Hz. Peygamber'e, babasının kendisine farz olan haccı yapamadan öldüğünü, onun yerine kendisinin haccedip edemeyeceğini sormuş, Allah'ın Elçisi de, "Evet (onun yerine haccedebilirsin)" demiştir.

10 gün oruç tutarlar
Hanefi ve Mâlikilere göre mirasçılara, ölünün yerine haccetmek gerekmez. Şayet ölen kişi, kendi yerine haccedilmesin! vasiyet edip bu iş için bir mal, para bırakmış ise vasiyeti uyarınca hacca gitmek gerekir. Eğer bir mal tayin etmemiş ise bıraktığı mirasın üçte birinden vasiyeti yerine getirilir. Kendi şehrinden birisi hacca gönderilir. Malının üçte biri o şehirden bir şahsın hacca gidip gelmesine yeterli değilse o malla hacca gidilebilecek, Mekke'ye yakın bir yerden bir kimse hacca gönderilir. Eğer malının üçte biri, hiçbir suretle hacca gitmeye yeterli değilse ölenin vasiyeti batıldır, varisler, onu yerine getirmek zorunda değildirler. Kıran ve temettü haccı yapanlar, kurban keserler. Kesemeyenler yerine on gün oruç tutarlar. Fakat sadece hac yapanlar, yani hacla beraber umre yapmayanlar, kurban kesmekle yükümlü değillerdir. En uygunu ifrad haccına niyet etmek, durumu müsaitse döndükten sonra keseceği kurbanı fakirlere dağıtmaktır. Parası sadaka olarak verilse de olur. Kurbanın bir amacı da et bulamayanlara yardım etmektir. Öyle ise hacca giden, kendi ülkesinde et bulamayan fakirler çok daha fazla ise ve bir anda hacda kesilecek milyonlarca kurban da layıkıyla gerekli kişilere ulaştırılamıyorsa kendi ülkesinde kesip fakirlere ulaştırması daha iyi olur kanaatindeyim. Ancak bunun için ifrâd haccının yapılması yahut öteki hac durumlarında 10 gün fidye olarak oruç tutulması gerekir. Kur'ân'ın ifadesi böyledir. Fıkhın ayrıntılarına girmek istemiyorum.