Soru: 1- Hangi şartlarda ve hangi cins faiz haram? Vadeli mevduat, hazine bonosu, repo, yatırım fonları, kredi kartları... Bunların hangisi tam olarak faiz, hangisi değil? Hep yüzeysel açıklamalar yapılıp geçiştiriliyor. Ama herkesi aydınlatmanın yolu biraz da ayrıntıya inmekten geçiyor sanırım.

2- Namaz kılarken bütün uğraşlarıma rağmen yüzde 100 konsantre olamıyorum. Kendimi zorluyorum, Allah'ı, ahiret hayatını düşünmeye, bir noktada odaklanmaya çalışıyorum ancak birkaç dakika sonra yine dünya işlerine ve gündelik olaylara takılıp kalıyorum. Bu sefer insan yaptığı ibadetlerin kabul edilip edilmediğini düşünmeden edemiyor. Halbuki Allah'ı, dinimi ve tüm dini gün ve mekânları çok seviyor ve onlara saygı duyuyorum. Dünya işlerinden elimizi çekemeyeceğimize göre namazda miraca yükselmenin sırrı nedir? (Yakup İlham Müftüoğlu)

Cevap: 1- Haram olan ribâ (reel faiz), yoksulları sömüren faizdir. Bir yoksul, zorunlu bir ihtiyacı için sizden ödünç ister. Siz de ona, istediği ödüncü verirsiniz. İşte o kimseden, verdiğinizin gerçek değerinden fazlasını almak ribâdır, haramdır. Bugün bankaların verdiği tasarruf faizleri gerçekte paranın değer aşımını dahi karşılamaz. Özellikle Avrupa'da banka faizi yüzde 3'ü geçmez. Banka, sizin paranızı çalıştırır, para kazanır. Banka bir kişi değil, ticaret şirketidir. O kendi sağladığı kazançtan bir miktarını mudisine verir. Burada bir sömürme yoktur. Mağdur da yoktur. Repo, fon vs. işlemler de böyledir. Bunlar, benim kanaatime göre Kur'ân'ın yasakladığı ribâ kategorisine girmez. Çünkü Kur'ân, ödünç alan yoksulun ezilmemesini öngörmektedir. Burada banka fakir değildir veya o fonları, bonoları çıkaranlar yoksul değildir ki bir sömürü söz konusu olsun. Ama yoksula verilen ödünçten, enflasyonun üstünde bir fazlalık almak haramdır. Bu konuda kanaatim budur. Banka, modern ekonominin vazgeçilmez unsurudur. Hayal âleminde yaşamıyoruz. Toplumun gerçekleri dışına çıkamayız. Dinin amacı hayatı zorlaştırmak değil, kolaylaştırmaktır.

Ne dememizi bekliyorsunuz? Kredi kartıyla alışveriş etmeyen mi var? Herkes kredi kartı kullanıyor, hemen herkes bankaya para yatırıyor. Artık bunları haram saymanın yararı var mı? Kim dinler? Bunları haram saymak, İslâm'ı çağın gerisine atmak olur. Haram olan ribâ (reel faiz), fakir fukarayı ezen zalim uygulamadır.

Yasaların tanıdığı çerçeve içerisinde, dinin de ruhuna aykırı olmamak kaydıyla banka işlemleri yapılır. Bunlar bence meşrudur. Hele enflasyon oranındaki fazlalık, zaten gerçek fazlalıktır, yani ribâ değildir. Konuyu birkaç kez yazmış olmamıza rağmen hâlâ mesele anlaşılmamışsa ne diyebilirim ki?

Bu okuyucumun diğer sorusunu yarınki yazımda cevaplayacağım.