* Dünden devam

Dünkü yazımda Hz. Peygamber’e bağlanan şu hadisi hatırlatmıştım: “Bu ümmet içerisinde kırk kişi İbrahim karakteri üzerinde, yedi kişi Musa karakteri üzerinde, üç kişi İsa karakteri üzerinde, bir kişi de Muhammed karakteri üzerinde bulunur. Bunlar karakterlerine göre insanların efendileridir.” Hz. Peygamber’in, hadisin devamında belirttiğine göre bunlarla yağmur yağdırılır, Allah bunlar vasıtasıyla belayı savar ve bunlar yüzü hürmetine insanları rızıklandırır (Bkz. Şevkani, al-Fevaidu’l-Mecmua fî’l-Ahadisi’l-Mevdua, s. 245-2490). Bu hadisin sağlamlığı tartışmalıdır. Hadis, sağlam kabul edilse dahi Hakim-i Tirmizi, aynı anda bütün velilerin bu hiyerarşide bulunacağı manasında olmayıp, kırk kişinin git gide ortadan kalkıp bire ineceğini, kıyamete yakın gelecek son velinin (Hatemu’l-evliyanın) en büyük veli olacağını söylüyor (Hatmu’l-Evliya: 345-346). Fakat ondan sora gelenler, şu hiyerarşiyi yerleştiriyorlar: “Budela (ebdal) kırk kişidir, umena yedi kişidir, hulefa üç kişidir, kutup bir kişidir. Kutup bunların hepsini bilir ve yönetir. Ama kendisini kimse bilmez ve yönetmez. O, velilerin imamıdır. Üç kişi olan hulefa da yedileri bilir ve yönetir. Yediler de kırkları bilirler.” Bu hiyerarşiye göre üst makamda bulunanlar altta bulunanları bilirler ama alt makamdakiler üst makamdakileri bilmezler.
“Şayet kırklardan biri ölürse ümmet arasında bulunan velilerden biri, yedilerden biri ölürse kırklardan biri, üçlerden biri ölürse yedilerden biri onun yerine getirilir. Sayıda tek fakat bütün yaratıkların sayısına denk olan kutup ölürse yerine üçlerden biri getirilir. Bu, Allah’ın izniyle kıyamete kadar böyle sürüp gider” (Sülemi, Hakaik, varak 67a, No. 77). İşte Hicri 4-5’inci (M. 9-11. yüzyıl) yüzyıllarda tasavvuf çevrelerinde egemen olmaya başlayan düşünce budur. Fakat bu düşünce İslâm’ın tevhidine uymaz. Hz. Peygamber’den de evreni bir takım insanların yönettiğine dair sağlam bir hadis yoktur. Evreni Allah yönetir. Allah evrene koyduğu yasaları yönetmek üzere manevi güçler yaratmıştır. İşte evren, melek dediğimiz bu manevi güçler aracılığıyla yönetilir. Hepsi direktifini Allah’tan alır. Allah’tan başka yönetici yoktur. Yaşatan, öldüren, yaratıklarını besleyen yalnız O’dur. Her tarikat mensubunun kendi şeyhini kutup, gavs diye nitelendirmesi tamamen hayaldir. Allah tanrılığını kimseye vermez.