SORU: İslâm düşmanı kişilerin internetteki sitelerinde dillendirdiği, kendilerince yakaladıkları zayıf noktalardan birisini sormak istiyorum. “Allah dilediğini hidayete erdirir, dilediğini de zelil eder, artık onlar dilsizdirler, sağırdırlar, kördürler, anlamazlar” şeklindeki ayetleri örnek göstererek, her şey Allah’ın elindeyse insanın yaptıklarından sorumlu tutulamayacağını söylüyorlar. Bu konuyu açıklar mısınız? Veya bu konuyu içeren bir eserinizi tavsiye eder misiniz? (Murat)

CEVAP: “Kur’ân Ansiklopedisi” adlı eserimde “İrade” meselesini okumanız yararlı olur. Bu konuda daha önce yazdığım bir yazıyı özetle sunuyorum: Allah, doğru yolda olan kimselerin yolunu şaşırtmaz. Yolunu sapıtmış olan kulunu Allah, doğru yola çağırır. Ama kul, Hakk’ın çağrısına uymaz da kendi yolunda ısrar ederse Allah onu zorla doğru yola götürmez. Kendi haline bırakır. “Allah dilediğini doğru yola iletir, dilediğini de şaşırtır, yani kendi şaşkınlığında ve sapıklığında bırakır. Çünkü Allah kendisine yöneleni doğru yola iletir” (Ra’d: 27). O ayetlerin anlamı budur.
Eylemi seçme özgürlüğü
Allah dilese, tüm insanları doğru yola girmeye zorlar. O zaman da kulun iradesi kalmaz. İradesiz yapılan işler de sorumluluk gerektirmez. Oysa Allah, insanları sorumlu yapmıştır. Bundan dolayı insanlara, eylemlerini seçme özgürlüğü vermiştir. Kul seçer. Allah ona seçimini yapması için güç verir. Sorumluluk, seçimi yapan kula aittir. Şu ayetleri bir düşünün: “Rabbin isteseydi, yeryüzündekilerin hepsi mutlaka inanırdı. O halde sen mi insanları inanmaları için zorlayacaksın?” (Yunus: 99), “Kısa ve doğru yolu Allah gösterir. Ama o yoldan sapan da var. Allah dileseydi hepinizi doğru yola iletirdi” (Nahl: 9).
Bu ayetlerde, Allah istediği takdirde yeryüzündekilerin hepsinin inanacağı vurgulanmaktadır. Bunun anlamı şudur: Allah insanları serbest bırakmıştır. Eğer zorlasa, inanmayan kalmaz, herkes inanır. Kişinin inanması, birtakım iç ve dış etkenlere dayanır. Dış etkenlerin zihinde bıraktığı izlenimler, Allah’ın insanda yarattığı bedensel ve ruhsal etkenlerle biçimlenir, kişiye bir yön verir. Bunların hepsi Allah’ın yaratmasıyla olur.

Okurumun sorusunun cevabını yarınki yazımda tamamlayacağım.