SORU: Bir yazınızda Hz. Peygamber’in, “Yok mu mağfiret dileyen bağışlayayım. Yok mu dilekte bulunan kabul edeyim” buyurduğunu ifade etmiştiniz. Yüce Allah’ın şuradan şuraya gelmesi, gitmesi, en yakın göğe inmesi, ona mekân izafe etmek değil midir? Kanaatime göre bu tür sözler insanları Allah’ı hareket eden varlıkmış gibi düşündürmek için uydurulmuş ve hadislerimiz arasına sokulmuştur. (Arif Bilgin)

CEVAP: Bu hadisler gibi Allah’a mekân veren ayetler de vardır. Kur’ân-ı Kerîm’de veya sahih hadislerde Allah’a verilen birtakım sıfatlar vardır ki, bunlara haber sıfatları denir. Haber sıfatlarının bir kısmı Allah’ın zatıyla ilgili olup, zatı sıfatlardandır: Uluvv (yücelik), ayn (göz), vech (yüz), yed (el), kabza (avuç) gibi... Bir kısmı da Allah’ın yaptığı işlerle ilgilidir ki, bunlar da fiil sıfatlarındandır: Arşa oturdu, yakın göğe indi, gazap (kızdı) gibi... Allah’ı, yaratıklara benzetmekten kaçınmak için nasslarda geçen bu sıfatları, sonra gelen teologlar tevil ederler. Fakat bu ümmetin selefi (Peygamber’e yakın devirlerde geçen bilginler), bu sıfatları hiç yorumlamadan olduğu gibi kabul etmişlerdir.

Allah’ın yüceliği, üstünlük, arşa oturma gibi sözlerle anlatılır. Yüce Allah buyurmuştur: “Üstlerindeki Rablerinden korkarlar” (Nahl Suresi: 50), “Rahman Arş’a, istiva etti (kuruldu)” (Taha Suresi: 5), “Gökte olanın, sizi yere batırmayacağından emin misiniz?” (Mülk Suresi: 16). Peygamber de şöyle buyurmuştur: “Allah yaratmayı bitirince katında, Arş’ının üstünde şöyle yazdı: Rahmetim, gazabımı geçti” (Buhari, Tevhid, 55; İbn Mace, Zühd, 35). Allah’ın arş üzerine oturması, çıkması, inmesi, gelmesi, gitmesi gibi söylemler, O’nun şanına yakışır biçimde anlaşılmalıdır.

Selef alimleri, “Allah’ın Arş’a oturdu” ayetini hiç yorumlamadan olduğu gibi kabul ederler. Kur’ân’da ve hadislerde insanların anlayış seviyelerine göre gelen söylemlerde Allah’ın yüzünden, elinden, elinin, Peygamber’e bey’at edenlerin ellerinin üstünde olduğundan (Fetih Suresi: 10) söz edilir. “Allah’ın iki eli de açıktır, istediği gibi infak eder” (Maide Suresi: 64) ayetinde de Allah için el nispet edilmiştir. Allah’a göz nispet eden ayet olduğu gibi (Kamer Suresi: 14) yüz nispet eden (Kasas: 88, Rahman: 27) ayet de vardır.

* Devam edecek