ABD'nin Başkan George Bush yanlısı milliyetçi haber kanalı Fox News, dün sabahın erken saatlerinden itibaren "İran ve Suriye ile nasıl baş ederiz?" sorusunun cevabını arıyordu. Uzmanlar, eski yöneticiler, istihbaratçılar sırayla, 11 Eylül sonrası geliştirilen "caydırıcı savaş" (preemptive war) stratejisinin bu ülkelere karşı ne zaman ve nasıl uygulanması gerektiğim tartıştılar.

Aslında bu soru hiç de yeni değil. Uzun yıllar ABD'nin "teröre destek veren ülkeler" listesinde yer alan Iran ve Suriye, 11 Eylül sonrasında Bush tarafından, aynı gerekçeyle "haydut devlet" olarak tanımlanmış ve hedef gösterilmişti. Hatta Irak'tan sonra sıranın onlarda olduğu yorumları yapıldı. Dolayısıyla Iran ve Suriye'nin "tehditlere karşı ortak cephe" kurduğu haberi Washington'u şaşırtmış değil ama kaygıları artırdığı ve "ne yapılacaksa bir an önce yapılsın" düşüncesini pekiştirdiği kesin.

İsrail vurabilir
Washington, İran ve Suriye'nin Irak'la ilgili politikalarından da rahatsız. İran'ı, İslamcı Şiiler'e aşırı destek verip Irak'a şeriat düzeni getirmeye çalışmakla; Suriye'yi de eski Baas liderlerini barındırıp Sünni direnişini her açıdan desteklemekle suçluyor.

Bir diğer kriz öğesi Ortadoğu barışı. Yaser Arafat'ın ölümünden sonra yeşeren barış umutlarının bu iki ülke tarafından torpillenmesi istenmiyor. Lübnan eski Başbakanı Refik Hariri'nin öldürülmesi bu nedenle de derin rahatsızlık yarattı ve gözlerin yeniden Şam'a çevrilmesine yol açtı.

Ama esas kriz, İran'ın nükleer programı nedeniyle yaşanıyor. Ancak Bush, ikinci döneminde başta Almanya ve Fransa olmak üzere AB ülkeleriyle ilişkilerini düzeltmek istiyor. Bu nedenle AB ülkelerinin İran'la yaptığı nükleer pazarlığı izliyor. Irak'ta yaşanan "kitle imha silahları fiyaskosu" nedeniyle ABD'nin AB'ye karşı eli hiç ama hiç güçlü değil. Üstelik bu sefer İngiltere de AB'nin devleriyle birlikte hareket ediyor.

Bununla birlikte Washington'un tekrar Avrupalı müttefiklerini by-pass edip İran'ın nükleer tesislerine yönelik bir saldırı düzenlemesi ihtimal dahilinde. Bir diğer ihtimal de, bu tesisleri kendi varlığına yönelik bir tehdit olarak gören İsrail'in, yıllar önce Irak'a yaptığı gibi, böyle bir saldırının sorumluluğunu bizzat üstlenmesi.

Tahran'ın nükleer başlık üretmesine çok az zaman kaldığını düşünen Amerikalı yetkililer, AB ülkeleriyle İran arasındaki görüşmelerden fazla umutlu değiller. Ama şu anda bekleme durumundalar. Sonuçta bir şeyler olacağı kesin, fakat bir süre daha diplomatik baskılar, dolaylı ya da doğrudan görüşmelerle geçeceğe benziyor.