Yaser Arafat, "tarihi yapan insanlar"dan biriydi, "karizmatik" kişiliğiyle kendi ülkesi, kendi halkının ötesinde dünyanın en önemli siyasi figürlerinden biri oldu. Terörü de kullandı, Suudiler'in paralarını da kullandı. İslam'ı da kullandı, sosyalizmi de kullandı.

Bazen "devrimci" olarak konuştu, bazen "mütedeyyin" bir Müslüman olarak konuştu.

Zaman zaman en uzlaşmacı tavırları aldı, zaman zaman en uzlaşmaz, en savaşçı tavırları benimsedi.

Hakkında "parasal" şaibeler çıktı, ama kendisi dünyanın en mütevazı insanlarından biri olarak yaşadı. Şaşaa ve debdebe ile bir ilgisinin olmadığını her davranışıyla gösterdi.

Genç yaşta, halkının haklarını savunmak için eline aldığı silahı hep belinde taşıdı.

Kaçınılmaz boşluk...
* Filistin direnişi, 60'lı 70'li yıllarda "sola" çekiliyordu. Arafat bunu durdurdu. Bugün ise sağa, İslamcı sağa doğru çekiliyor, ama Arafat bunu durduramadı.

İslamcı hareketler, örgütler etkinliklerini artırdıkça İsrail saldırdı. İsrail saldırdıkça İslamcı örgütler etkinliklerini artırdı.

* İsrail yönetimi, Arafat yerine radikal İslamcı örgütlerle savaşmayı tercih ettiğini gösterdi, gösteriyor.

Clinton yönetimi ile Bush yönetimi arasındaki büyük farklardan biri İsrail politikası olunca, İsrail radikal sağı da kendine çok elverişli hareket alanları buldu.

* Arafat'tan sonra Filistin Kurtuluş Örgütü ve devletinde önemli bir sorun çıkmayacağı çeşitli "uzmanlar" tarafından ifade ediliyor.

Ancak hayatın gerçekleri düzeyinde buna imkân yok. Arafat gibi karizmatik bir liderin, sembol bir ismin ardından aynı etkinliği sürdürmek son
derece zor olacaktır.

Bu da Arafat'ın temsil ettiği dengelerin biraz daha bozulması ve radikal İslamcı örgütlerin etkinliklerini daha da artırmaları anlamına gelecektir.

* Ortadoğu sorununun merkezinde Filistin sorunu vardır. Ve Filistin sorunu bugünkü şekliyle varoldukça Ortadoğu ve İslam dünyasında barışçı çabalar ıskalanmaya mahkûmdur.

Arafat'ın ardından Filistin lideri olacak birkaç kişiden söz ediliyor. Bunların isimlerini konunun uzmanları dışında söyleyebilecek fazla kimse yoktur.

* Tarihi yapan insanlarla ilgili en büyük sorun budur. Bunlar arkalarında kaçınılmaz olarak büyük boşluklar bırakırlar.