Henüz 20 yıl önce Türkiye'nin "içinde" Kürt kelimesi kullanılmaz, kullanılamazdı. Cumhuriyet'in ilk on yılında yaşanan isyanlar Kürt kelimesini sözlüklerden çıkarmıştı. Çok zorunlu durumlarda "Irak Kürtleri" deniliyordu. "Kürt" kelimesi sadece bazı kişilerin lakabı olarak kullanılıyordu. Yıllarca bazı aklı dar kişiler "Kürt diye bir şey yoktur, bunlar dağlı Türklerdir" diye anlattı, yazdı; başka hiç kimseyi de konuşturmamaya çalıştı. Buna karşılık bütün siyasi partilerin "Kürt kontenjanları" vardı. Güneydoğu'da oy alabilmek için, Kürtleri temsil ettiği bilinen kişilerle görüşmeler yapılıyor, buna göre adaylar belirleniyordu.

20 yıl önce kimse inanmazdı...
1960 sonrasında Kürtçe yayın girişimleri oldu, bunlar da kapatıldı. Ama Kürtçenin türkülerden ve kasetlerden yayılması hiçbir zaman kesintiye uğramadı. Kaset ve kasetçaların çıkması, kullanımının hızla yaygınlaşması Kürtçeyi canlandırdı. Kürtler kasete ve kasetçalara çok şey borçludur. Hasan Cemal "Kürtler" kitabında 1984'te ilk terör eylemlerinin başlamasından bugüne kadar Türklerin ve Kütlerin yaşadıklarını yazıyor. 20 yıl önce "Kürtler" adı taşıyan bir kitabın yayımlanacağı ve büyük ilgi göreceği söylense, buna kimse inanmazdı. Üstelik bu kitapta, Kürt meselesini hiç anlamayan Ankara yönetimlerinin de, Kürt meselesini yanlış yollarla anlatmaya çalışanların da yaptığı bütün yanlışların sergileneceği kimsenin aklının ucundan geçmezdi.

En önemli kaynak
1984 sonrası yaşananlar birçok kitaba konu oldu, gazetelerde yazılanlarsa on binlerce sayfayı geçti. Ama bunların hemen tümü gerçeğin bazı parçaları üzerineydi. Hasan Cemal'in "Kürtler" kitabında gerçeğin, son 20 yılın gerçeklerinin tam bir fotoğrafı çekiliyor. Bu fotoğraf "fanatik" bakış açılarını koruyanları kızdıracaktır. Son 20 yılda dökülen kanın sorumluları terörist Kürt milliyetçileri kadar bu sorunu akıl ve demokrasi yollarında çözemeyen politikacılardır. Hasan Cemal'ın "Kürtler" kitabı sayfa sayısıyla insana ilk bakışta "korkutucu" ve "zor okunur" gibi gelse de bir "gazeteci kitabı" olduğu için okuyucuyu çok çabuk kavrıyor. Kürt meselesi ve son yirmi yılımızı öğrenmek isteyenler için Hasan Cemal'in "Kürtler" i en önemli kaynak olacaktır.