Ülkelerin refah düzeylerini belirlemek amacıyla her yıl hazırlanan Birleşmiş Milletler Kalkınma Raporu dün açıklandı. Bu rapor hazırlanırken kişi başına düşen milli gelirin yanı sıra "eğitim düzeyi", "sağlık hizmetleri", "ortalama yaşam süresi" gibi ölçütler de göz önüne alınıyor. Çünkü bu ölçütler, o ülkede insana yapılan yatırımı gösteriyor.

* Sağlık hizmetlerinin düzeyinin yükselmesi, herkesin sağlık hizmetlerinden yararlanabilmesi insana yatırımdır.

* Ücret gelirlerinin en azından her çalışana asgari bir yaşam düzeyi sağlamasını temin etmek insana yatırımdır.

* Bir ülkenin insanlarının temel tüketim maddeleri dışında diğer zorunlu unsurları da tüketebilme imkânına sahip olmalarını sağlamak insana yatırımdır.

* Çalışan insanların düzgün dinlenme süre ve olanaklarına sahip olmalarını sağlamak insana yatırımdır.

* İlk gençlikten başlayarak, herkesin temel eğitim hizmetinden yararlanmasının, eğitimin düzeyinin sürekli yükseltilmesinin sağlanması insana yatırımdır.

* Daha çok okumak, daha çok öğrenmek isteyen herkese bu imkânların sağlanması insana yatırımdır.

2002 sayılarıyla hazırlanmış olan bu yılki BM Kalkınma Raporu'nda Türkiye, 177 ülke arasında 88'inci sıradadır. 2001 sayılarıyla hazırlanan geçen yılki raporda 96'ıncı sırada, 2000 yılı sayılarıyla hazırlanan önceki yılın raporunda ise 85'inci sıradaydı.

Demek ki bugün 2000 yılına göre üç sıra gerideyiz. 86'inci Türkmenistan ve 82'inci Ermenistan, 65'inci Arnavutluk, 69'uncu Romanya ve ekonomisi batma durumunda olan 70'inci Ukrayna bizden iyi durumdadır. Küba, Meksika, Bulgaristan ve Rusya da öyle.

İhmal etme şansımız yok
Şimdi gerçeklerimizi açıklayan bazı sayılara bakalım.

* Canlı doğan her bin bebekten 38'i bir yaşına gelmeden, 45'i beş yaşına gelmeden ölmektedir. Bu sayılar örneğin Romanya'da 19 ve 22'dir.

* Eğitim harcamaları, yıllık üretimin ancak yüzde 1,2'sidir. Romanya'da bu oran yüzde 2,2'dir. Yani Türkiye'de eğitime Romanya'nın yarısı kadar kaynak ayrılmaktadır.

* Meclis'te kadınlara ait sandalye sayısı yüzde 5'tir. Bu oran Romanya'da yüzde 9,5'tir.

* Üst düzey görevlerdeki kadınların oranı bizde yüzde 9'dur, Romanya'da yüzde 26'dır.

* Okur yazarlık oranı bizde kadınlarda yüzde 77, erkeklerde yüzde 82 olarak açıklanmaktadır. Türkiye'nin Batısında bu oranlar yüzde 95 ile yüzde 100 arasındadır.

Toplumda insani kalkınmanın ne olduğunu, yani insana verilen değeri ve yatırımı bu sayılar göstermektedir.

İnsani gelişmişlikte 88'inci sıradayız. Üzerimizde 25 AB üyesi ülke var. Bunlara Uzakdoğu'nun kalkınmış ülke kategorisinde sayılan 20 ülkeyi daha ekleyelim. Eder 45. Peki 88 ile 45 arasındaki ülkeler hangileridir? Belki çoğunun adı bilinmiyor ya da çoğunun adı acil yardım programlarında geçiyor.

İnsana yatırım, insani değerlerin geliştirilmesi doğrultusunda şu anda Batı'da daha çok sol ve sosyal demokrat hareketler seferber olmuş durumdadır. Daha ileri liberal görüşler savunan siyasi hareketler de bu yönelimin dışında kalamamıştır.

İnsani değerler artık herkesin savunduğu temel değerler olmuştur.

İnsani kalkınma, insan değerlerine verilen önemin sonucudur.