Ulusal bayramlarda atılan nutukların da, yazılan yazıların da birçoğu birbirine benzer. Sanki bir tür yarış yapılmaktadır, kim daha cumhuriyetçi, kim daha laik diye.

Seksen altıncı yılda, Türkiye’de yaşayan herkes cumhuriyetçidir.

Belki cumhuriyet karşıtı birkaç aklı kıt şahıs çıkabilir. Hatta bunlar padişahlığa dönmek için parti kurabilir. Hilafet gelsin, kendisi de halife olsun diye parti kuran da olabilir.

Ama bunların dışında cumhuriyet tarihini, yüksek sesli nutukların, parlak övgü cümlelerinin ötesinde anlamaya, tartışmaya çalışanlar da cumhuriyetçidir. Mustafa Kemal’in şu ya da bu icraatına, bugüne kadarki alışılmış bakışın dışında çıkarak bakanlar da cumhuriyetçidir.

***

Cumhuriyet, hakkında hamasi ve iç boş nutuklar atılarak anlaşılmaz; tartışarak anlaşılır, insanların iradelerinin tarihe yön veriş şekilleri kavranarak anlaşılır.

Nutuk atıcılar, kendi nutuklarının sığlığının dışında bir yaklaşımı olanları “cumhuriyet düşmanı” ya da “karşıtı” veya “cumhuriyetin düşmanlarına imkân veriyor” şeklinde tasnif ettiler ve “kim daha cumhuriyetçi” yarışlarını başlattılar.

Bu yarıştaki yanlışlık başka yanlış yarışların da kaynağı oldu.

Laiklik de böyle bir yarışın ve iddianın konusu haline getirildi. Birileri sürekli “laiklik” diyor diye diğerleri “nedir bu laiklik” demeye başladı ve az laiklerle çok laikler, laikliği benimsememiş olanlar arasında başka bir yarış başladı.

***

Oysa Cumhuriyetin 86’ıncı yılında, şu anda laikliğin var olup olmadığını tartışmak gerekiyor. Mustafa Kemal’in dini faaliyetleri, tarikat örgütlenmelerini denetim altında tutabilmek için öngördüğü Diyanet İşleri’nin bugün varlığının bile laiklik karşıtı bir durum olduğu konuşulamıyor. Çünkü “Mustafa Kemal yaptıysa doğrudur” demek dışında Mustafa Kemal ile zihinsel bir yoldaşlık kuramamış olan sığ bir dünyanın laf ebeleri bu konunun da tartışmaya açılmasını engellediler.

***

Hepimiz cumhuriyetçi olduğumuz için cumhuriyeti tartışmamız, herkesin, her bireyiyle bütün toplumun kendisini hem güvende hem de özgür hissedeceği cumhuriyeti aramaya devam etmemiz gerekiyor.

86’ncı yılında herkesin, hepimizin Cumhuriyet Bayramı kutlu olsun.