Bir televizyon reklam filmi var. Ekran tümüyle siyah beyaz kutularla kaplanmış, yatay çizgiler bunları ayırıyor. Çizgilerin tümü eğri görünüyor. Sonra siyah beyaz kutular kalkıyor ve bir önceki görüntüde eğri görünen bütün çizgilerin düz olduğu anlaşılıyor. Bu bir göz yanılması. Ama bu örnek sadece göz yanılmalarını açıklamıyor. Reklamcı zekâsının bu ilginç ürünü, insanların düşüncelerinin nasıl yanıltılabileceğini de gösteriyor.

* Sorunları sadece siyah beyaz olarak iki parçada görmeye ve açıklamaya çalıştığımız zaman bunları ayıran çizgileri eğriymiş gibi görüyoruz. Hiçbir sorun, insanlara ait hiçbir olay "siyah-beyaz" ikilemi içinde açıklanamaz, anlaşılamaz. Olaylara, sorunlara böyle bakanların çizgileri eğri görmesi de kaçınılmazdır. Gördükleri gerçek değildir, bir yanılsamadır. Kasıtlı ya da kasıtsız yapılmış bir yanılsama.

"Siyah-beyaz" ikileminden kurtulunarak, soruna ya da olaya kafa karıştıran ayrıntılar ayıklandıktan sonra bakıldığında görülen, "çizgilerin düz olduğu" dur. Kimileri bu çizgilerin düz olduğunu göremez ya da görmek istemez. Kimileri ise başkalarını "siyah-beyaz" ikilemi içinde bırakıp çizgileri eğri görsünler diye çalışır.

40 yıllık eğrilerimiz...
Bunların bazıları "kasıtlı"dır. Bazıları ise kendi zihinleri, kapasiteleri sınırlı olduğu için veya bağlı oldukları koşullarla sınırlanmış oldukları için siyah-beyaz kutulara bakarak çizgileri eğri görmeyi tercih ederler.

Olaya düz çizgilerin sadeliği içinde bakmak için, gerçek ayrıntıları, anlamı olan ayrıntıları bir araya getirmek gerekir. Anlamsız ayrıntılar üzerinde durmak her zaman siyah-beyaz kutuları artırır, çizgileri eğri gösterir.

* Çizgilerin en çok eğrilip büküldüğü kırk yıllık meselelerimiz var. Bunlardan biri Türkiye'nin demokrasiye "hakkı" olup olmadığıdır. Böyle bir hakkımız olmadığına inananlar, buna başkalarını da inandırmak isteyenler çizgileri öylesine eğmişlerdir ki, bunların düzelmesi kırk yıl almıştır.

* Çizgilerin en fazla eğrildiği bir diğer sorunumuz Kıbrıs'tır. Bu sorunun gerçek ve düz çizgileri ortaya çıkmıştır. Kıbrıs'ın Türk halkı gibi Rum halkı da, Türk ve Yunan hakları da bu sorunda siyah-beyaz kurular, eğri çizgiler arasında dağıtılmıştır.

Düz çizgiler, eğer varsa, er ya da geç görülürler. Bunları ilk görenler çoğu kez "azınlıkta" kalır, onların söylediklerine çeşitli "kulplar" takılır. Ama düz çizgiler en sonunda herkes tarafından görülür.