Kitabın adı, “Büyük Atlas/Prof. Faik Sabri Duran.” Yayınlayan Kanaat Yayınları, ama içerde Viyana’da basıldığı belirtiliyor. Baskı tarihi yok, fiyatı 20 lira. Milli Eğitim Bakanlığı’nca liseler için kabul edilmiş.

O sıralarda “en büyük” atlas buydu, içinde en fazla harita olan, baskısı ve cildi en güzel olan atlas.

Kapaktan sonraki sayfada sağ üst köşede bir isim var. Büyük Atlas’ın ilk sahibi adını yazmış, altına eklemiş: “6-B.”

Sonra “6-B” başka bir kalemle silinmiş ve “7-A” yazılmış ve bu şekilde devam etmiş: 8-A... 9-B... 10-C... 11 Edebiyat...

“11 Edebiyat” çizildikten sonra altına başka bir isim yazılmış. Soyadı aynı, ön ad farklı. O ismin altına da “1-A” yazılmış ve yukarıdaki gibi devam etmiş: 2-A... 3-A... 4-A... 5-Fen-A... 6-Fen-A...

Bu Büyük Atlas iki çocuğa tam on üç yıl hizmet vermiş. Artık çok yorgun, cildi iyice yıpranmış, sayfaları dökülmek üzere. Arka kapağa soyadı aynı, ön adı farklı bir üçüncü kişi de kendisini eklemek istemiş. Birisi ön kapağa saçma bir resim çiziktirmiş...

***
İlk ismin ve “1-A” ibaresinin yazıldığı günün üzerinden 47 yıl geçmiş durumda. Bu 47 yılın 13’ünde iki çocuk büyüten Büyük Atlas bütün yorgunluğuna rağmen yine de yaşıtlarına göre oldukça dik duruyor.

Büyük Atlas’ın belki hâlâ yaşamakta olan yüzlercesi vardır. Herhalde onlar da bu Büyük Atlas gibi 13 yıl hizmet vermiş olmanın gururunu taşıyordur. Ve onlara bakanlar da o günlerle bugünleri kıyaslıyordur.

***
Dünyaya gözünü Viyana’da açan Büyük Atlas İstanbul’a gelip ilk çocuğun eline geçtiği sırada bu ülke fakirdi. Ve Büyük Atlas, kıymetli kâğıdıyla da çok değerliydi. Ama o zamanlar zaten kâğıdın her türlüsü çok değerliydi.

Günümüzde çocukların Büyük Atlas ve benzerlerine ihtiyacı yok. Hatta Büyük Atlas’ın haritalarının birçoğunun yanlış olduğu kanıtlandı, o haritalar yeniden çizildi. “Türkiye fiziki” ve “Türkiye idari” haritaları ise değişmedi, hâlâ aynı. Yalnız bugün, İstanbul ve Ankara’nın o sırada içinde gösterildikleri karelere sığması imkânsız. Tabii “Avrupa siyasi” ve “Asya siyasi” haritaları da çok değişti.

***
On üç yıl hizmetten sonra otuz altı yılını aynı kitaplıkta emekli olarak doldurmak, çöpe gitmemiş olmak bu Büyük Atlas’ın kaderiymiş. İnsanların kaderleri gibi kimileri daha yaşarken bile hiç kimseye faydası olmadan çöpe gidiverir, kimileri ise bizim Büyük Atlas gibi onur ve gururla kitaplığın başköşelerinden birini işgal etmeye devam eder.