Son zamanlarda iyice yaygınlaşan bir tür kibarlık var. Pek çok kişi “kadın” sözcüğünü kullanmak yerine “hanım”ı ya da “bayan”ı tercih ediyor.
“Hanım”, “hanımefendi” gibi kelimeler diğer dillerdeki “lady” veya “madame” gibi kelimelerin karşılığı olarak kullanılmıştır.
Belki onlar da bazen “salondaki lady’ler” demekle kibarlık gösteriyorlar, ama “hanım arkadaşlarımız” demiyorlar.
Bizim “kibarlar”sa, sadece “kadın” kelimesinin kullanılması gereken durumlarda bol bol “hanım” ya da “bayan” diyorlar. “Bayan arkadaşlarımız... Hanım partililerimiz...
Bayan sanatçılar... Bayan sporcular... Hanım adaylar...”
“Kadın” kelimesini kullanmaktan kaçınanların yüzünde ve dilinde sık sık şöyle bir durum görülüyor: Cümleyi kuruyor, sıra kadın kelimesini telaffuz etmeye gelince bir an duruyor, hafif bir yutkunmanın ardından ağzından “hanım” veya “bayan” sözcüğü çıkıyor.
“Kadın” kelimesini kullanmaktan korkmanın, kaçınmanın toplumdaki “muhafazakârlaşma” ile ilgisi olabilir. Ama “kadın”a “kadın” diyememek esas olarak, “kadın” kelimesinin bir olumsuzluk taşıdığı anlayışından kaynaklanmaktadır. Kadın kavramında böyle bir “olumsuzluk” hissedenler bu kelimeyi telaffuz etmekte zorlanmaktadır.
Kadınlara yönelik çeşitli aşağılayıcı davranışların peşinde koşan “kadın örgütleri” bu yaygın aşağılayıcı anlayış ve tavırla ilgilenmiyor. Oysa kadın sözcüğünü telaffuz etmekten “kaçınmak” ve yerine “hanım” ya da “bayan” sözcüğünü koymak aşağılamanın en açık görüntüsüdür. Kadın kelimesinin olumsuzluk içerdiğine inanmaktan daha büyük bir aşağılama olur mu?
Bunu Türkçe bilgisinin eksikliğiyle açıklamak da zordur. Zira sıra kadın kelimesine geldiğinde yutkunan erkekler ve kadınlar işin bilgi eksikliğinden kaynaklanmadığının açık bir kanıtıdır.
Kadın kelimesinden korku, kadınlar arasında da yaygınlaştı. Birçok kadın da ağzından “kadın” kelimesini çıkarmakta zorlanıyor, bazen tekleyerek bazen de hiç teklemeden “hanım” diyor.
Kadınlara yönelik haksızlıkların oldukça yaygın olduğu toplumumuzda “kadın” kelimesinin olumsuzluk içerdiği inancı yaygınlaştıkça, kimileri kadın yerine hanım veya bayan demeyi kibarlık zannettikçe haksızlıkların kaynağındaki zihinsel yapı daha da kökleşir.
O yüzden altını bir kez daha çizelim:
Kadın kelimesini kullanmaktan kaçınmak kadını aşağılamanın dik âlâsıdır.
