Bir okurumdan "toplumsal negatif öğrenme" üzerine hoş bir kıssa aldım.

Tatil gününde iyi gider..

Kafese beş maymun koymuşlar. Ortasına bir merdiven, tavana da bir hevenk muz..

Muza hamle yapan maymunlara basınçlı soğuk su sıkmışlar. Beş maymun da deneyip derslerini alınca oturup kalmış.

Sonra ıslak maymunlardan birini çıkarıp yenisini koymuşlar. Kuru maymunun ilk işi muza hamle yapmak olmuş ama öbürleri izin vermemiş, üstelik bir güzel dövmüşler son geleni.

Islaklar tek tek çıkarılıp yenileri konuldukça aynı sahnelerin tekrarlandığı görülmüş.

Yani yeni gelenler merdivene yaptıkları ilk atakta dayağı yemişler. Üstelik şu farkla ki, sonradan gelenleri en şiddetle ve istekle dövenler, neden dövdüklerini bilmedikleri halde kuru maymunlar olmuş.

Beşinci maymun da dayağı yedikten sonra kafeste hareket durmuş.

Basınçlı soğuk su sıkılmadığı halde bir hevenk muz tepede, beş tane kuru maymun aşağıda.. Ve hiçbiri merdivene yaklaşmıyor..

Kıssadan hisse
Bu kıssadan, toplumsal davranışlarımızı ve yargılanmızı inşa eden "eğitim"in bizleri kötü yönetimlere alıştırdığı sonucu, yani hissesi çıkarılabilir mi?

Bir başka deyişle kitlelerin kurulu düzene razı, hatta savunucu hale getirildikleri, hatta ve hatta düzene karşı çıkanları pataklayan robotlara çevirdiği söylenebilir mi?

Evet mümkündür ama bu dönemin sonuna geldiğimizi düşündüren işaretler de çoğalmaktadır. Son aylarda tren katliamından Van'da devlete meydan okuyan eşkıyalığa, ilâç soygunundan yargıdaki sorunlara kadar önemli olaylar yaşadık.

"Kurumlar yıpratılmasın" çağrılarına rağmen toplum, adalet özlemini, hukuka dayalı çağdaş bir düzen talebini kararlılıkla seslendiriyor. Ve düzenin ezberini şaşırtan bazı sonuçlar almaya başlıyor.

Başbakan'ın soru soran bir gazeteciyi "Haddini bil" diye azarlamasından sonra yağan okur mesajları bana umut veriyor:

"O haddini bilsin!"