Marmara Grubu'nun organizasyonuyla pazartesi akşamı Prof. Bernard Lewis'i dinleme fırsatı buldum. Kendisi özellikle Ortadoğu tarihçisi olarak çeşitli çalışmalar yapmış, İslam ülkelerinin, Arap devletlerinin geçmişlerini en derinlerden çıkarıp günümüze getirebilen bir otorite olmuştur. Yaşadığımız bugünlerin birer tarih vesikası olduğu ve ağaçlardan ormanı görmenin zorluğu çerçevesinde Prof. Lewis'in işinin ne kadar güç olduğunu anlamamız hiç zor değil. Aklımda kalanları yazıyorum.

Lewis, tarihin derinliklerinde Arap İslam aleminin astronomide, kimyada ve tüm müspet ilimlerdeki üstün başarısının, liderliğinin nasıl virajı dönüp bir çöküşe doğru yol aldığını bizlere anlatmaya çalıştı geçen akşam. Neticede Türkiye dahil Ortadoğu'da yaşayan tüm Arap ve Müslüman halklarının kendi kendilerine sorduğu soruları serdi önümüze!

Nerede hata yaptık?

1- "Bizi kimler bu perişan duruma soktu?" (Suçu başkalarına yüklemeye bayılırız ya?)

2- "Biz nerede hata yaptık?" Cevaplar çeşitli olabiliyor.


1- Kafi derecede modernleşemedik (Avrupa bizim 150 yıl önümüzden gitti. Onların hem siyasi, hem ticari, hem beşeri başarılarını yakalayamadık) veya

2- Modernizasyona ihtiyaç yok, geçmişteki başanmızı, geçmişteki gelenek ve kriterlerimize dönerek elde edebiliriz. İran'da Humeyni rejiminin iktidara gelmesi bu ikinci çarenin uygulaması olmuştur. Tarihteki radikal değişikliklerin en önemlilerinden birisidir. İstanbul'un fethi, Roma İmparatorluğu'nün çöküşü de önemli radikal değişikliklerdendir.

Önce Napolyon Bonapart Mısır'a girdi. O tarihlerde pek de ilerleyemeyen İslamiyet, kendisini ülkeden atamadı. Mısır'ın Napolyon'dan kurtulmasını İngiliz Amiral Nelson başardı. O günden itibaren de dış güçler müthiş bir rekabet oyununa girdiler. Sonunda ABD'nin SSCB'yi çökertmesiyle ABD dünyaya hakim tek süper güç olarak ayakta kaldı.

ABD emperyalist mi? "Hayır" diyor Lewis. Öyle olsa Körfez Savaşı sonrası Bağdat'a girerdi.

Osmanlı'dan kurtulan Suudi Arabistan, keşfedilen petrol stoklarının verdiği zenginliğe bir de Mekke gücünü ekleyince orada hakim Vahabi inanışı, bugün karşımıza El Kaide, Taliban ve Usame Bin Ladin'i çıkarmıştır. Bugün Arap dünyası 250 üniversitesinden her yıl 10 bin mühendis mezun etmekteyken yörede yapılacak bir iş için neden Güney Kore'den mühendisler ithal etmektedir? Petrol ve gaz ihracatı dışında bu yörenin ihraç mallan neden çok küçücük ve kısıtlıdır? Kolonizasyondan kurtulan ve bağımsızlığını yakalayan ülkeler, bu sefer kendi iç hortumcularıyla ve oranlarıyla tanışmış, rüşvet, ahlâksızlık, düzenbazlıkla kadınların ve genelde kendi öz vatandaşlarının ezilmesi, kıskıvraklaştırılması oyununa maruz kalmıştır. Bu oyun devam etmektedir. Mustafa Kemal'in kurduğu Türkiye, demokratikleşme açısından çok daha iyi durumdadır. Prof. Lewis'in, "The Emergence of Modern Turkey" kitabını yıllar önce okumuştum. Şimdi yeni iki eseri var: "What went Wrong?" (Yanlış Giden Neydi?) ve "The Middle East" (Orta Doğu). Bence bunlar derhal tercüme edilip her Türk tarafından okunmalıdır.

Tarihi iyi okumalı
İnsanlar kendi öz dünyalarına samimiyetle dönüp objektifçe baktıkları zaman, hatalarını nasıl görüp kendilerini beğenmezlerse sanki Prof. Lewis in çalışmaları da bizlere bu yardımda bulunuyor. Bakıyorum bakıyorum, Mustafa Kemal ve yaşadığı yıllar dışında hep yanlışlar görüyorum. Değiştirebilecek bir Allah'ın kulunu da etrafımda göremiyorum. Düşüncesizlik, altyapısı çağdaş olmayan bir gurur, gücü elinden koyvermeme savaşı, insanın önemsizliği, miskinlik, hortumculuk, eğitimsizlik, ezilmişlik, iletişim bozukluğu... Hepsi var! Tarihi iyi okuyup, değerlendirip, yanlışı görüp, tavrı değiştirmek var ama nerdeeeeeee? Yüzyıl sonra kalmışlar varsa, dertleşirler aralarında: "Bizim atalarımız, nerede yanlış yapmışlar, bak anlatayım sana!" Teşekkürler Prof. Lewis!