Yabancı bir kanalda izlediğim belgeselde Japon iş sahalarının gün geçtikçe daraldığı, işsizliğin arttığı belirtiliyor. Dev Nissan şirketinin ileri gelen yöneticisi Yasuda, "Kalkınabilmek için 1950'lerden beri ABD'nin uyguladığı sistemleri uygulamaya çalıştık. Bu sayede zirveyi de yakaladık diyebilirim. Ama son senelerde her şey tersyüz oldu. Geçerli olan imalat sistemlerimiz battallaşmaya başladı. Şirketler süratle küçülüyor veya kapanıyor" diyordu.

Otomobil parçası üreten bir atölyenin sahibi ekrana geliyor: "Biz otomotiv yan sanayii olarak birçok büyük firmaya iş yapardık. Artık bizim malımızı almıyorlar. 70 kişilik iş gücümüzü 50'ye indirmiştik. Bugün artık kapanıyoruz."

Bu esnada bir avuç Japon işçisinin son maaş zarflarını üzüntü içinde aldıklarını izliyoruz. Başkanları bir konuşma yapıyor: "Çok üzgünüm. İş yerimiz kapanmak zorunda. Hepinizi yepyeni bir yaşam bekliyor. Biliyorum kolay olmayacak. Yapabileceğim başka bir şey yok. Zaman zaman, hepinizden kapasiteniz üzerinde iş bekledik. Verdiniz de... Bunu çok fazla yaptığınızı biliyorum." Bu esnada bir şirket yetkilisinin gözünden yaşlar akmaya başlıyor: "Sizi bu kadar çok yorduğumuz için üzgünüm. Yeni yaşamınız çok farklı olacak. Hepinize başarılar diliyorum."

Toshiba'nın Başkanı Nishimura konuşmaya başlıyor: "Biz yine Amerikan sistemlerini devam ettirmek istiyoruz ama oranın sistemi de değişti. Japonya Amerika'yı bir yere kadar takip edebilir çünkü neticede orası Amerika, burası Japonya. Bizim bağlı kalmak istediğimiz geleneklerimiz var. Amerika'da hissedarlar ve onların gelirleri ön plana çıktı. Bu durumda daha acımasız bir rekabet piyasası gelişti. Biz bu sisteme uyamıyoruz ve uymamız da pek mümkün değil. Biz çalışırız ama yüreğimizi de işimize katmalıyız." Nissan yöneticisi Yasuda devam ediyor: "Büyük şirketler, başarıyı artık yakalayamaz hale geliyorlar. Küçücük şirketler kâr marjlarını bir çırpıda 4'e, 5'e katlıyorlar. Büyük şirket trendi gittikçe düşmeye başladı."

Küçülen iş yerlerinde tensikata gidilince işten çıkartılan Japon yönetici, çoğu kez ailesine bile haber vermeden başka bir kente kaçarak izini kaybettiriyormuş. Evsiz birisi gibi yaşamaya başlayan yönetici, belediyenin uzattığı kaseden çorbasını içiyor.

"Çocuklarıma söylemedim bile. Nerede olduğumu ailem bilmiyor. Kovuldum zannediyorlar ama tensikata gidildi. Japonya'da birisi işten çıkartılınca, aile o kişinin işinde "başarılı" olamadığından çıkartıldığını kabul eder. Gelenek böyle. Aile içinde küçük düşeceğime ipleri kopartmayı tercih ettim."

Japonya'nın İş ve İşçi Bulma Kurumu muadili şirketinde yapılan çekimde, salonda bulunan birçok insanın yüzü, kendi arzuları üzerine karartılmıştı.


Okuyucu mektubu
Uyarınız için teşekkür ediyorum
* Her gün köşenizi keyifle okuyoruz. Ancak en son "Rukiye" yazınızda İstemeden bir hata yaptığınızdan eminim. Eminim çünkü ben elektrik mühendisiyim. Hiçbir ev hanımı televizyonun arka kapağını söküp toz alamaz. Burada binlerce volt elektrik vardır ve ölümcül tehlike saçar. Sizi okuyanlar bu hataya düşer diye endişelendim.

* Haklısınız. Ben "Rukiye" yazılarıma hep böyle saçma bir temizlik işlemiyle başlamayı gelenek haline getirdim. Benî ikaz ettiğiniz için çok teşekkür ederim.