Kocaeli’nin İzmit ilçesinde yeni yapılaşma ve kentsel yenileme çalışmaları sırasında ortaya çıkan arkeolojik kalıntılar, kentin çok katmanlı tarihini yeniden gündeme taşıdı. 2025 yılında TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi’nde yayımlanan araştırmaya göre İzmit’teki kalıntıların korunması kadar, farklı alanlarda elde edilen verilerin bir araya getirilmesi de büyük önem taşıyor.
İzmit, tarih boyunca farklı medeniyetlerin yerleşim alanı olması nedeniyle adeta açık hava arşivi niteliği taşıyor. Antik dönemde Nikomedia olarak bilinen kentte, yeni yapılaşma sırasında yapılan temel kazıları geçmişten günümüze ulaşan arkeolojik kalıntıları ortaya çıkarabiliyor.
Çalışmada, İzmit kent merkezindeki yeni yapılaşma alanlarında ortaya çıkan kalıntıların çoğu zaman yalnızca tek bir parselde görülmediği, farklı parsellerde devam eden yapıların parçaları olabildiği vurgulanıyor. Bu durum, elde edilen arkeolojik verilerin bütüncül biçimde değerlendirilmesini zorlaştırıyor. TÜBA-AR’ın 2025 yılı 36. sayısında yayımlanan araştırmada, İzmit’in çok katmanlı tarihi yapısına dikkat çekilirken, yeni inşaatların temel kazıları sırasında farklı dönemlere ait kalıntılarla karşılaşılabildiği belirtiliyor.
ORHAN MAHALLESİ’NDE 8 METRE DERİNLİKTE KALINTILAR
İzmit’in Orhan Mahallesi’nde bulunan 345 ada 7 parselde yapılan araştırmalarda dikkat çekici kalıntılara ulaşıldı. Yaklaşık 500 metrekarelik alanda sekiz sondaj açması gerçekleştirildi.
Yaklaşık 8 metre derinliğe ulaşan kazılarda, Helenistik dönemden Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerine kadar uzanan farklı yapı kalıntıları tespit edildi. Bulguların, Nikomedia İçkale sınırları içerisinde önemli bir kamu yapısıyla ilişkili olabileceği değerlendirildi.
Kazıların ardından alan 1. derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edildi. Kalıntıların sergilenmeye uygun olmaması nedeniyle üzerleri jeotekstil malzeme ile kapatılarak yeniden toprakla örtüldü ve alanda yapılaşma yasağı getirildi.
CEDİD MAHALLESİ’NDE TARİHİ DUVARLAR ORTAYA ÇIKTI
Cedid Mahallesi’ndeki 460 ada 97 parselde yapılan sondaj çalışmalarında ise taş ve tuğla örgülü duvar kalıntıları bulundu.
Tepeli Sokak’a bakan duvarın yaklaşık 17 metre uzunluğunda olduğu belirlendi. Araştırmacılar, kalıntıların korunması amacıyla yeni yapı ile tarihi duvar arasında tampon bölge oluşturulmasını önerdi.
Projede, kalıntıların çelik taşıyıcı sistem ve temperli camla korunarak ziyaretçilere gösterilmesi planlandı. Ancak çalışmada, cam yüzeylerin yeterli havalandırma sağlanmadığında nem ve mikroorganizma oluşumunu artırabileceğine dikkat çekilerek, kalıntıların çevresinde yürüme yollarının oluşturulmasının daha sağlıklı olabileceği belirtildi.
AKÇAKOCA’DA ROMA DÖNEMİNE AİT UMUMİ TUVALET
Akçakoca Mahallesi’ndeki 375 ada 30 parselde ise Roma dönemine ait bir latrina yani umumi tuvalet kalıntısı ortaya çıkarıldı.
Bölgede ayrıca altyapı kanalları ve Osmanlı dönemine tarihlenen bir depolama yapısına ait kalıntılar bulundu. Böylece aynı alanda Roma döneminden Osmanlı dönemine kadar uzanan farklı yerleşim evrelerine ilişkin izlere ulaşıldı.
Kalıntıların yapılaşma alanının dışında kalması nedeniyle sergilenmeleri için koruma çalışmaları gerçekleştirildi. Ziyaretçilerin kalıntılara zarar vermeden ulaşabilmesi amacıyla çelik köprü yapılması planlandı.
ORHAN’DA BİZANS DÖNEMİNE AİT YAPI İZLERİ
Orhan Mahallesi’ndeki 3482 ada 5 parselde ise Bizans dönemine tarihlenen, kent surlarıyla bağlantılı oval formda bir yapı kalıntısı tespit edildi.
Kazılarda farklı seviyelerde taş ve tuğla duvarlar ile zemin izleri ortaya çıkarıldı. Yapının sur sistemi içerisinde bir kuleyle ilişkili olabileceği değerlendirildi. Çalışmaların ardından belirli bir çekme mesafesi oluşturularak hem kalıntının korunması hem de parselde yapılaşmanın mümkün olması hedeflendi.
KOZLUK’TA ROMA VE BİZANS İZLERİ
Kozluk Mahallesi’ndeki 209 ada 23 parselde gerçekleştirilen kazılarda ise sütun parçaları, sütun başlıkları, kabartmalar, taş bloklar, tuğla parçaları ve amphora parçaları gibi çok sayıda arkeolojik malzeme bulundu.
Yaklaşık 3,5 metre derinlikte Bizans dönemine ait duvarın yanı sıra Roma dönemine ait olduğu düşünülen mermer döşeme de tespit edildi. Kalıntılar, farklı dönemlere ait bilgileri bir arada barındırdığı gerekçesiyle 1. derece arkeolojik sit alanı olarak değerlendirildi.
İZMİT İÇİN ARKEOLOJİ HARİTASI ÖNERİSİ
Çalışmada, İzmit kent merkezinde farklı parsellerde ortaya çıkarılan arkeolojik verilerin ayrı ayrı arşivlenmesinin kentin geçmişinin bütüncül biçimde anlaşılmasını zorlaştırdığı belirtildi.
Araştırmacılar, yeni kazılardan elde edilen verilerin bir araya getirileceği kapsamlı bir kent arkeolojisi haritası ve dijital veri tabanı oluşturulmasını öneriyor. Böylece farklı dönemlere ait kalıntıların konumları, birbirleriyle ilişkileri ve kentin tarihsel gelişimi daha sağlıklı şekilde değerlendirilebilecek.
İzmit’in çok katmanlı tarihinin korunması için arkeolog, mimar, sanat tarihçisi ve inşaat mühendisleri gibi farklı uzmanlık alanlarının birlikte çalışmasının önemine de dikkat çekiliyor.
