Trabzon'un Vakfıkebir ilçesinde, yaklaşık 120 yıldır üretilen, genellikle ev, samanlık ve merek kapılarında sıkça kullanılan ‘Vakfıkebir kara kilidi’ için Türk Patent ve Marka Kurumu'na tescil başvurusu yapıldı. Vakfıkebir Belediye Başkanı Fuat Koçal, "Modern kapıları, çilingirle açma imkanımız olabiliyor. Çilingirin kara kilidi açma şansı yok. Çağ ilerledi teknoloji gelişti ama kara kilit hiçbir zaman değişmedi" dedi.
Teknolojinin gelişmesiyle dijital şifrelerin yanı sıra yüksek güvenlikli kilit sistemlerinin kullanımının yaygınlaşmasına rağmen Trabzon’da genellikle ev, samanlık, serendi ve merek kapılarında sıkça kullanılıp, usta çilingirlerin açmakta zorluk çektiği kara kilitler el işçiliğiyle üretiliyor.
Karadeniz’de geleneksel demircilik kültürünün önemli mirası kara kilitler, normallerine göre çelik mekanizması ve anahtarlarının büyüklüğüyle dikkati çekiyor. Tamamen el işçiliğiyle üretilen kara kilit geleneği, kentin ekmeğiyle ünlü Vakfıkebir ilçesinde tek usta Necati Sinan tarafından yaşatılıyor.
Kara kilitlere özel olarak hazırlanan büyük anahtarlar 16 ve 18 santimetre uzunluğunda yapılırken, her kilit için yalnızca o kilide ait tek anahtar üretiliyor. Anahtarların boyutları ve diş yapıları kilide özel olarak şekillendirildiği için başka anahtarın kilidi açması ise imkansız hale geliyor. İlçe belediyesi tarafından ‘Vakfıkebir kara kilidi’ için coğrafi işaret tescili amacıyla Türk Patent ve Marka Kurumu’na başvuruda bulunuldu. Kara kilit için yapılan başvuruyla, Vakfıkebir ekmeği ve Vakfıkebir külek peynirinin ardından ilçenin 3’üncü coğrafi işareti için süreç başlatılmış oldu.
Vakfıkebir Belediye Başkanı Fuat Koçal, kara kilidin adı ve üretim geleneğinin yasal koruma altına alınması için başvuru yapıldığını ifade ederek, "Tamamen el işçiliğine dayalı olarak üretilen Vakfıkebir kara kilidi sağlam yapısı, her kilide özel olarak hazırlanan anahtar sistemi ve anahtarın her kilide uydurulamaması neredeyse imkansız olmasıyla öne çıkıyor. Seri üretimi bulunmayan ürün, usta çırak ilişkisiyle kuşaktan kuşağa aktarılan geleneksel demircilik bilgisiyle günümüze kadar ulaşmayı başardı. Bundan sonra da biz onu gelecek nesillere aktarmayı planlıyoruz. Ekmek ve külek peynirinden sonra kara kilitte 3’üncü coğrafi işaretli ürünümüz olacak. Bunun için gerekli başvuruları yaptık, sürecimiz devam ediyor. İnşallah onu da Vakfıkebir’e kazandırmış olacağız" dedi.
Kara kilidin, Vakfıkebir’in simgesel el sanatları arasında yer aldığını belirten Koçal, "Modern kapıları, çilingirle ya da başka şekillerle açma imkanımız olabiliyor. Çilingirin kara kilidi açma şansı yok. En büyük özelliği bu, işçiliği de Vakfıkebir'e ait olduğu için coğrafi işaretini alalım diye yola çıktık. Mereklerde, serenlerde ve istediğin tüm kapılarda kullanılabilir. 120 yıldır bu kilit geleneği sürüyor. Eskiden kendi evlerimizde de vardı. Çağ ilerledi, teknoloji gelişti ama kara kilit hiçbir zaman değişmedi. Bu kara kilidin güncelliğini koruması ve gelecek kuşaklara aktarılmasını istiyoruz. Vakfıkebir için önem arz ediyor" ifadelerini kullandı.
Üretimi yaklaşık 10 aşamadan geçen kara kilit geleneğini dedesinden ve babasından öğrendiği yöntemlerle devam ettiren kilit ustası Necati Sinan, “1900’lü yıllardan beri dedemizin babamızın mesleğini sürdürüyoruz. Kara kilitlere hala ilgi var. Evlere, serendilere, mereklere ve samanlıklara kara kilit yapılır. Her kapının kilidi farklıdır. Kilitlerin hepsinin anahtarı farklıdır ve birbirlerini açmaz. Hiç kimsenin benim yaptığım kara kilitleri açması mümkün değildir. 1 saatte 1 tane kara kilidi yapabilirim. Trabzon, Giresun, Samsun ve Gümüşhane illerine yapıp kara kilit satıyoruz. Son 1 sene içerisinde bin tane yapmışımdır. Talepler de devam ediyor. Coğrafi işaret tescilinin alınması için de başvuru yapılmış, herkese teşekkür ediyorum" diye konuştu.