2020 Nobel Kimya Ödülü sahiplerini buldu

07 Ekim 2020 Çarşamba - 13:16 | Son Güncelleme : 07 10 2020 - 13:53

2020 Nobel Kimya Ödülü genom düzenleme yöntemi geliştiren Emmanuelle Charpentier ve Jennifer A. Doudna'a verildi.


İsveç Kraliyet Bilimler Akademisinden yapılan açıklamada, Charpentier  ve Doudna'nın DNA zincirlerini kesmeye ve yeniden birleştirmeye olanak sağlayan  "CRISPR/Cas9" siteminin geliştirilmesine katkılarından ötürü ödüle layık  görüldüğü belirtildi. Açıklamada, "hayvanların, bitkilerin ve  mikro-organizmaların DNA'larının çok hassas şekilde değiştirilmesine imkan  sağlayan sistemin yaşam bilimleri üzerinde devrim niteliğinde bir etki yarattığı,  kanserin ve kalıtsal hastalıkların tedavi etmeye yönelik umutlara katkı  sağladığı" belirtildi.
 
"Genetik makas"
 
Fransız mikrobiyolog Emmanuelle Charpentier, "Streptococcus pyogenes"  adı verilen bakteri üzerindeki çalışmalarda, daha önce bilinmeyen "tracrRNA" adı  verilen bir molekülün varlığını keşfetti. Charpentier, molekülün, virüsleri  DNA'ları keserek etkisiz hale getiren, "CRISPR/Cas" adı verilen bakterinin  kalıtsal bağışılık sisteminin parçası olduğunu gösterdi.
 
Charpentier, keşfini 2011'de yayımladığı makaleyle bilim dünyasıyla  paylaşırken, aynı yıl RNA üzerine geniş bilgi sahibi ABD'li biyokimyager Jennifer  Doudna ile laboratuvar çalışmalarına başladı. Charpentier ve Doudna,  çalışmalarında bakterinin "genetik makası" işlevi gören molekülü laboratuvar  ortamında yeniden yaratmayı başardı.
 
Devrim niteliğindeki bu deneyi ardından bilim insanları bu genetik  makasın yeniden programlamak üzere çalışmalar yürüttü. Molekül, virüs DNA'larını,  hücre DNA'sından keserek ayırabiliyordu fakat Charpentier ve Doudna, molekülün  DNA zincirini herhangi bir noktasına da aynı şekilde müdahale edebileceğini  ispatladı.
 
Charpentier ve Doudna'nın gerçekleştirdiği keşfin ardından,  CRISPR/Cas9 sistemi dünya çapında genetik araştırmalarda kullanılmaya başladı.
 
Emmanuelle Charpentier, 1968 yılında Fransa'da dünyaya geldi. Sorbonne  Üniversitesinde biyokimya, mikro biyoloji ve genetik eğitimi alan Charpentier,  ABD'de New York Üniversitesi ve Viyana Üniversitesinde klinik çalışmalar yürüttü.  Charpentier, halen  Almanya'da Max Planck Enstitüsünün enfeksiyon biyolojisi  bölümünün direktörlüğünü yapıyor.
 
Jennifer A. Doudna, 1964'te ABD'nin Washington kentinde dünyaya geldi.  Ponoma Üniversitesindeki eğitiminin ardından Harvard Tıp Fakültesinde doktora  yaptı. RNA çalışmalarında uzmanlaşan Doudna, halen Kaliforniya Üniversitesinde  öğretim üyeliği yapıyor.
 
Charpentier ve Doudna, ödülün yanı sıra 10 milyon İsveç Kronu (1  milyon 122 bin 45 dolar) para armağanını da paylaşacak.
 
Ödül, geçen yıl, "lityum iyon bataryaların icat edilmesine yönelik  çalışmalarından ötürü" ABD'li John B. Goodenough, İngiliz M. Stanley Whittingham  ve Japon Akira Yoşino'ya verilmişti.
 
Charpentier ve Doudna, Nobel Ödülünü paylaşan ilk kadınlar oldu
 
Bu yılki Nobel Kimya Ödülü, kadın adaylar arasında paylaşılan ilk  örnek oldu. Ödüle Charpentier ve Doudna'dan önce 5 kadın layık görülmüştü. Marie  Curie 1911'de, kızı Irene Joliot-Curie 1935'te, Dorothy Crowfoot Hodgkin 1964'te,  Ada Yonath 2009'da ve Frances H. Arnold 2018'de ödülün sahibi olmuştu.
 
Nobel Kimya Ödülü
 
 Nobel Kimya Ödülü, 1901'den bu yana her yıl fizik alanında insanlığa  önemli katkı sunan kişilere veriliyor. Ödül, 1901 ile 2019 yılları arasında 111  kez verildi. Toplam 184 kişinin layık görüldüğü ödüllerden 63'ü tek kişiye  verilirken, 23'ü 2 kişi, 26'sı ise 3 kişi arasında paylaştırılmıştı.
 
Nobel Kimya Ödülü'nü 2015'te Türk bilim insanı Aziz Sancar kazanmıştı.  Sancar, "Nobel Ödülü kazanan ilk Türk bilim insanı" olmuştu.