İşte en büyük 100 şirket

Haberin Devamı

Üretimden satışlara göre 2005’ten bu yana lider olan Tüpraş yine ilk sırayı aldı. Tüpraş, 15 milyar 495 milyon 595 bin liralık üretimden satışla zirveyi kaptırmadı. EÜAŞ ikinci, Oyak Renault üçüncü oldu. İSO 500’de satışlarda yüzde 13 düşüşe rağmen kârlılık ve katma değer arttı, mali yapı önceki yıla göre iyileşti. 412 şirket kâr etti. İstihdam ve ihracatta ise düşüş yaşandı.

İSO 500’de toplam satış hasılatı yüzde 12.3, dönem zararı yüzde 37.1 azaldı, dönem kârı yüzde 10.8, net katma değer yüzde 6.8 arttı. İSO Başkanı Küçük, “Kârlılık ve mali yapıdaki iyileşmede faiz, finansman giderlerindeki hızlı düşüş, TL’nin dolara karşı değerlenmesinin dövizde açık pozisyonu olan kuruluşların borç yükünü azaltması, girdi maliyetlerindeki düşüş ve krize karşı alınan önlemler etkili oldu. Yine de 2008’in kaybı telafi edilemedi” dedi.

İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) hazırladığı “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu Araştırması”na göre 2009 yılında satış vergileri hariç net üretimden satışlara göre TÜPRAŞ, 2005 yılından bu yana olduğu gibi yine ilk sırada yer aldı. İSO Başkanı Tanıl Küçük’ün açıkladığı araştırmada üretimden satışlara göre, 15 milyar 495 milyon 595 bin 133 lira ile Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşu olan Tüpraş’ı 6 milyar 527 milyon 417 bin 392 lira ile Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ), 5 milyar 473 milyon 800 bin 40 lira ile Oyak Renault izledi. İSO 500 içerisinde ilk 10 kuruluş arasında tek kamu kuruluşu EÜAŞ oldu. 2008 yılında 7’nci sırada bulunan Arçelik 2009 yılında 4’üncü sıraya yükselirken, 5’inci sırada Tofaş yer aldı. 2008 yılında 3’üncü sırada yer alan Ford 2009 yılında 6’ncı sıraya gerilerken, 7’nci sırada Ereğli Demir ve Çelik, 8’inci sırada Aygaz, 9’uncu sırada Vestel Elektronik ve 10’uncu sırada Habaş yer aldı.
Tüpraş, araştırmada ilk sırada yer alırken, toplam üretimden satışlar içerisindeki payı yüzde 11.4’ten 7.4’e geriledi. 2009 yılındaki dünya emtia ve hampetrol fiyatlarındaki gerileme bu sonuçta etkili oldu.

Mali yapılar iyileşti

Araştırma sonuçlarına göre, ekonominin önemli ölçüde küçüldüğü 2009’da İSO 500’de satışların önemli ölçüde düştüğü, ancak daha önceki kriz yıllarından farklı olarak satışlardaki düşüşe rağmen kârlılık ve katma değerin arttığı, mali yapının önceki yıla göre iyileştiği dikkati çekiyor.

2009 yılında İSO 500 genelinde üretimden satışlar cari fiyatlarla yüzde 13.1, toplam satış hasılatı yüzde 12.3, dönem zararı ise yüzde 37.1 oranında azalırken, dönem kârı yüzde 10.8, dönem kâr ve zarar toplamı yüzde 31.4, net katma değer yüzde 6.8 arttı.

2009 yılında 412 olan kâr eden kuruluş sayısı, 2008 yılına göre 60 adet artarken, kriz öncesi 2007 yılına göre ise 38 kuruluş azaldı. Rapora göre, satış kârlılığında İSO 500 genelinde 2008 yılında yüzde 3.9 olan satış kârlılık oranı 2009’da yüzde 5.8’e, özel kuruluşlarda ise yüzde 3.6’dan yüzde 5.2’ye çıktı.

Çalışan sayısı azaldı

Rapora göre, yakın döneme bakıldığında satış kârlılığının 2007 yılında kambiyo kârlarındaki artışın da etkisiyle yüzde 7.2 ile son dönemin en yüksek seviyelerinden birine yükseldiği göz önüne alındığında, bir yıl sonra 2008’de bu önemli ölçüde geriledi, 2009’da ise krize rağmen tekrar yükseldi. 2009 yılında satışlar yüzde 12.3 azalırken, finansman giderlerinin bir önceki yıla göre yüzde 50’ler civarında düşmesi ve kambiyo kârları nedeniyle üretim faaliyeti dışı gelirlerin de yüzde 50.1 artması ile toplam kâr yüzde 24.6 oranında yükseldi. Bu da satış kârlılığının 2009’da bir önceki yıla göre oldukça yüksek çıkmasına yol açtı.

Geçtiğimiz yıl İSO 500 genelinde çalışan sayısı bir önceki yıla göre yüzde 5.1 oranında azaldı. Özel ve kamu kuruluşları açısından bakıldığında 2009’da çalışan sayısı özel kuruluşlarda yüzde 6.7 oranında düştü, kamu kuruluşlarında yüzde 5.4 oranında arttı. İSO Başkanı Tanıl Küçük, “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu” araştırmasının sonuçlarının hem sanayinin gayretinin ifadesi hem de bu gayretin mutlak olarak ekonomi yönetimi ve diğer aktörleri tarafından desteklenmesi gereğinin işareti olduğunu bildirdi. Küçük, global krizin etkilerine ilişkin, genel anlamda finans kesiminde bir sarsılma beklerken krizin en çok reel sektörü, özellikle de sanayi sektörünü olumsuz etkilediğini, sanayi sektörünün 2005 yılından 2008 yılına kadar kârlılık yaratamadığını, kârlılığı artıracak reformların gerçekleştirilemediğini, bir anlamda zayıf halka olarak krize yakalandığını ve krizden olumsuz etkilenen sektör olduğunu ifade etti.

Üstümüze düşeni yaptık

Araştırmanın birtakım gerçekleri ortaya koyduğunu vurgulayan Küçük,”Önümüzde yaklaşan genel seçim var. En azından şunu görüyoruz ki yaklaşan bir seçim ortamında yapısal reformların gerçekleşmesi zor bir ihtimal. Son dönemlerde İSO olarak, iç ve dış siyasetteki tüm gelişmelere rağmen gözlerin ve dikkatlerin ekonomide olması gereğinin altını hep çiziyoruz” diye konuştu.
2009 verilerine ilişkin ortak kanaatin sanayicinin üzerine düşeni yaptığı yönünde olduğunu vurgulayan Küçük, “Sanayici çok uzun zamandır üzerine düşenleri yerine getirmenin gayreti ve çabası içinde. Ancak sadece sanayicinin çabası ve gayreti yetmiyor. Ekonominin diğer aktörlerinin, özellikle ekonomi yönetiminin de üzerine düşeni yapması gerekiyor. Bunlar çok açık ve net. Bizce 2009 sonuçları hem sanayicimizin gayretinin ifadesidir, hem de bu gayretin mutlak olarak ekonomi yönetimi ve diğer aktörleri tarafından desteklenmesi gereğinin işaretidir” diye konuştu.

Krizden çıkış başladı

Küçük, 2009 yılında kârlılıktaki artışa rağmen hâlâ 2008 yılının yaralarının sarılamadığını söyledi. Türkiye ekonomisinin çok ciddi potansiyeli bulunduğunu ve krizden çıkışın başladığını vurgulayan Küçük, “Ancak esas olan bunun kalıcı hale gelmesi ve Türkiye’nin potansiyelinin de üstünde büyümeyi nasıl yakalayabileceği, buna paralel olarak sanayinin gelişmesinin nasıl sağlanabileceğidir” diye konuştu.

İstihdam azalışının verimliliğe yönlendirmesinden dolayı kârlılığı artıran unsurlardan biri olduğunu belirten İSO Başkanı Tanıl Küçük, araştırma sonuçlarının “sanayicinin kârlılığı artmış, bu istihdama yeteri kadar yansımamış” şeklinde yorumlanabileceğini, ancak 2010 yılında sanayi alanında istihdamda bir artış olacağını öngördüklerini kaydetti.

En çok zarar edendi, kâr şampiyonu oldu

Araştırmaya göre, 2008 yılında 652.4 milyon lira zarar ederek kâr ve zarar toplamında 500’üncü sırada yer alan Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ), 2009 sıralamasında 1 milyar 423 milyon 726 bin 131 lira ile en fazla kâr eden sanayi kuruluşu oldu. Tanıl Küçük, bu durumu şöyle açıkladı: “Geçen yıl elektrik fiyatlarını araştırdık. Yüzde 20 artış olmuş. EÜAŞ’ın 1.5 milyar TL olan finans giderleri 2009’da yüzde 77 azalarak 637 milyon TL’ye gerilemiş. Sadece buradan 820 milyon TL kazancı var. Sonuçta 2008’de zarar ederken 2009’da 1.4 milyar TL kâr eder hale gelmiş.” Bu arada en fazla kâr eden ilk üç kuruluştan ikincisi 776 milyon 931 bin 357 lira dönem kârı ile Tüpraş olurken, üçüncü sırayı da 673 milyon 939 bin 460 lira ile Philsa Philip Morris aldı.

İHRACAT YÜZDE 31.7 AZALDI

İSO 500 kuruluşlarının ihracatı 2009 yılında 2008’e göre yüzde 31.7 azaldı. İSO 500’de alt sektörler itibarıyla bir tek gıda, içki ve tütün sanayinde yüzde 1.1 artış oldu, diğer tüm alt sektörlerde değişen oranlarda azalışlar gerçekleşti. İhracatta en yüksek paya sahip olan alt sektör yüzde 27.5 ile taşıt araçları sanayi oldu.

YABANCI ŞİRKET SAYISI ARTTI

İSO 500 kapsamında yer alan yabancı sermaye paylı kuruluş sayısı 2007 yılında 143, 2008’de 148 iken 2009 yılında 153’e yükseldi. Yabancı sermayeli kuruluşların İSO 500’de üretimden satışlar içindeki payı yüzde 33.4, brüt katma değerdeki payı yüzde 40.3, ihracattaki payı yüzde 48.9, çalışan sayısındaki payı ise yüzde 29.8 oldu.

KÂRLILIKTAKİ ARTIŞ İSİM GİZLETTİ

Tanıl Küçük, İSO 500’de isminin açıklanmasını istemeyen 23 kuruluş ile ilgili bir soruya, “Dileğimiz, bunların azalması şeklindeydi. Kârlılıktaki artış, herhalde ismini açıklamak istemeyenlerin oranını artırdı.Sanayici hiçbir zaman kârlılığın artmasından çekinmemelidir. Kârlılığın artması demek, kişilerin cebine giren para değildir, şirketlerin kasasına giren paradır. Bu da yatırım, istihdam sorununa çözüm demektir” yanıtını verdi.

FORTUNE 500’E 5 ŞİRKET GİRİYOR

İSO 500’deki firmaların sadece 5’i dünyanın en büyük şirketlerinin yer aldığı Fortune 500 listesine girebiliyor. Fortune 500’ün toplam satış kriterlerine göre yapılan hesaplamada Tüpraş listeye 199’uncu, Petrol Ofisi 266’ncı, EÜAŞ ise 491’inci sıradan girebiliyor. Adını gizleyen 2 şirket de sıralamaya girebiliyor.

İLK 10’DA 5 KOÇ ŞİRKETİ VAR

İSO 500’ün ilk 10 şirketi arasında 5 tane Koç Holding şirketi yer aldı. Bu şirketler Tüpraş, Arçelik, Tofaş, Ford Otomotiv ve Aygaz olarak sıralandı. Koç Holding’in ilk 10’da yer alan şirketlerinin toplam üretimden satışları 32 milyar 452 milyon TL’ye ulaştı. En çok ihracat yapan 10 şirket arasında da Tüpraş, Arçelik, Tofaş ve Ford Otomotiv yer aldı.

Ulusoy Un 1. Lig’e çıktı!

İSO 500 listesine 64 yeni şirket girerken 23 şirket de bilgilerini gizledi. Bu şirketlerden Ulusoy Un Sanayi, 2008 yılının ikinci 500 büyük şirketinin birincisi... Şirketin Genel Müdürü Günhan Ulusoy, birinci olduklarında, “Bu yıl, listenin 177’nci sırasından birinci sıraya yükseldik. Her ne kadar ilk listeye giremesek de, ikinci listenin birinci sırasında yer almak bizi mutlu etti. Hedefimiz önümüzdeki yıllarda ilk 500 listesinde yer alabilmek” demişti. Böylece 500 büyük şirket listesine 431’inci sıradan giren Ulusoy, bir yıl sonra bu hedefini hayata geçirmiş oldu.
Bu arada listeye yeni giren şirketler arasında Doğa Organik Gıda, Fruko Meşrubat, Sivas Demir Çelik, Özgörkey Gıda, Royal Halı, Kayalar Kimya, Erikli Su, Verde Yağ, Türk Tuborg, Tukaş Gıda, Türkiye Vagon Sanayi, Amasya Şeker Fabrikası, Kipaş Denim, Unipro Gıda, CVS Makina ve Et Balık Kurumu da bulunuyor.