Gazetevatan.com » Yazarlar » Anketler fikrimizi değiştiriyor mu?

Anketler fikrimizi değiştiriyor mu?

03 Haziran 2018 Pazar


Seçimler öncesi neredeyse her hafta kamuoyu anketleri yapılıyor. Peki bunlar seçmen üzerinde 
ne kadar etkili? 
 
Anketlerin etkisini bahis sitelerine benzetebiliriz. İki takım arasında oynanacak maçta bahis şirketi hangi takımı favori gösteriyorsa, bahis oynayan kişi parayı büyük olasılıkla kazanacak tarafa yatırıyor, risk almayı sevmiyor. Psikolojik açıklaması bu. Biraz açalım.
Örneğin bir parti açık ara önde gidiyorsa ya da tam tersi, gözle görülür şekilde aşağı yuvalanıyorsa, oy kaybediyorsa, seçmen sandıkta kazanacak olana oy veriyor. Kitleler, anketlerde sürekli eriyen partiyi terk etmeye meyilli oluyor ya da oyunu artırıyor görünen liderin/partinin yanında saf tutuyor. Buna İngilizce “bandwagon” etkisi (Trene atlama) deniyor. 
Bandwagon ilginç. Başka bir örnek daha... Diyelim ki, bir parti ya da lider açık ara önde. Seçime girse rahatlıkla kazanacak yani. Ama anketler, durumunu rakibi ile başa baş gösterirse, bu kez rakip partinin seçmeni, kazanma ihtimali olduğunu düşünerek sandığa akın ediyor ve normalde hiç olmayacakken, ortaya az farkla kazananın belirlendiği bir sonuç çıkıyor. 
Seçmenler ikiye ayrılıyor. “Stratejik  oy verenler” ve “Etkilenerek oy verenler...” Diyelim ki, A kişisi stratejik, B kişisi ise etkilenerek oy kullanan biri. Ve ortada her ikisinin de beğenisini alan ama seçilme şansı az olan bir politikacı var. (Anketler öyle diyor) Bu durumda A seçmeni ile B seçmeni, her ikisi de seçimi kazanma ihtimali olan ikinci tercih ettikleri adaya oylarını veriyor. Bu aday, başa baş geçecek bir seçimde, geriden gelip ipi kıl payıyla göğüsleyecek bir siyasetçi de olabilir.
Ama seçmen, vereceği oyun önemsiz, sonuca etki etmeyeceğini düşünürse; yani adaylardan biri açık ara rakiplerinin önündeyse ya da şansı yok denecek kadar düşükse, işte böyle durumda stratejik oy kullanan A seçmeni, desteklediği adayın kazanma şansı olmasa bile, yine de ona oy vermekten çekinmiyor. B seçmeni ise, bakıyor ki desteklediği aday kesin kaybedecek ve ona oy vermesi sonucu değiştirmeyecek, bu kez galip gelmesi beklenen adaya gidip mührü basıyor. 
Anketlerin “mağduriyet etkisi” (kamçılama) olarak da bilinen bir etkisi daha var. O da, seçmenlerin seçileceği anlaşılan adaya /partiye sırt çevirip, şansı az olan adaya destek vermesi. Çünkü seçmenler, sonucu açıkça belli olan bir seçimde bir tarafın ezici bir çoğunlukla kazanırken, diğerinin temsil edilmemesini istemiyor. Bir kısmı mağdura da destek vererek, hatırı sayılır oy almasını sağlıyor. 
Araştırmalar, kararsız seçmeni ikna etmede, sandığa gitmesini sağlamada en etkili yolun, eş, dost, akraba çevresinin fikirleri olduğunu gösteriyor. Televizyondu gazeteydi, kapı kapı dolaşmaydı hepsinin etkisi az. Seçmenin fikrini değiştirecek asıl şey, yakın çevresinin görüşü. Bu; ev, iş sohbetleri de olabilir sosyal medya, özellikle Facebook da olabilir. Çünkü arkadaş gruplarımızın like’lamasıyla ekranımıza düşen notlar ve videolar başta da söylediğim gibi kişide genele uyma dürtüsü, çevremizle ters düşmeme etkisi yaratıyor. Düşüncelerimizin değişmesinde etkili oluyor. Son ABD seçimlerinde bu yolla Trump’un kazandığı sanılıyor. Facebook’un sahibi Zuckenberg işte tam da bu yüzden sorgulanıyor.