Çocuklarda dil gecikmesi ve ebeveynler için tavsiyeler

13 Mart 2015 Cuma - 13:57 | Son Güncelleme : 13 03 2015 - 13:57


 
Konuşma, iletişim maksatlı olarak çıkarılan sesler bütünü olarak tanımlanabilir. Bu sesler başkaları tarafından anlaşılamadığında problem başlar. Öte yandan dil, çıkarılan seslerden ziyade anlamla ilgilidir ve bilişsel becerilerle yakından ilişkilidir. Bu nedenle dil gecikmesi çoğunlukla konuşma problemlerinden daha büyük önem arz eder.
 
Dil gecikmesi, çocuğun dil gelişimi doğru aşamalardan geçiyor ancak daha yavaş ilerliyorsa kullanılabilecek bir ifadedir. Gelişim problemleri arasında en yaygın olanlardan biridir ve okul öncesi çocuklardan yaklaşık onda birinde görülür.
 
Erken yaşlarda bir çocuğun dil gelişiminin yavaş mı seyrettiğini, dil bozukluğu mu olduğunu yoksa sonradan açılacak bir çocuk mu olduğunu anlamanın kesin bir yolu yoktur. Bu nedenle işi şansa bırakmayıp yardım almak seçilecek en mantıklı yol olacaktır. Dil becerileri anlamında çocuk, sonradan açılacak bir çocuk olsa bile dil ve konuşma anlamında yardım almanın kimseye bir zararı olmaz.
 
Normal Dil Gelişim Aşamaları
 
0-1 Yaş
 
Konuşan kişiye bakar
Kendi adına tepki verir
Ağlama benzeri sesler çıkarır
Sesleri taklit eder
Yetişkin konuşmasından sonra sesli olarak iletişim kurar
İletişim maksatlı jest, mimik kullanır
 
1-2 Yaş
 
Basit nesneleri adlandırır
Çevreden gelen sesleri ayırt eder
Kendisinden istenen objeyi verebilir
Zamir kullanmaya başlar
Yaklaşık 50 sözcük kullanır
İki sözcükten oluşan ifadeler kullanabilir
Aydan aya yeni sözcükler edinir
 
2-3 Yaş
 
Ekleri anlar
Sıralı yönergeleri anlar
Ortalama 100-400 arası kelime kullanır
Çünkü, ya da gibi gramer yapılarını kullanabilir
Ne, nerede soru kelimelerini içeren sorular sorabilir
İki- üç sözcüklü ifadeler kullanır
Olumsuzluk içeren ifadeler kullanır
İyelik ekini kullanabilir
Kısa sohbetler yapar
 
3-4 Yaş
 
Hemen her soru kalıbını kullanabilir
4 ya da daha fazla sözcükten oluşan cümleler kurar
Olmuş olan olayları anlatır
Ortalama 800-1500 sözcük kullanır
Anlatılan hikayeleri geri anlatabilir
 
4-5 Yaş
 
Renk ve şekilleri adlandırır
Karmaşık cümle kurar
Art arda gelen olayları anlar
İfadelerinde ayrıntı kullanabilir
Ortalama 1000-2000’den fazla sözcük kullanır
İfadeleri ve konuşması yetişkin konuşmasına yakındır
 
Dil ve konuşma problemlerine neden olan etmenler nelerdir?
 
1. İşitme kaybı
2. Çevresel uyaran eksikliği ve istismar davranışları
3. Bilişsel yetersizlik
4. Doğum öncesinde ya da sırasında ortaya çıkan güçlükler
5. Nörolojik problemler(serbralpalsi, travmatik beyin hasarı, hidrosefali vb.)
6. Yarık damak dudak gibi yapısal problemler
7. Yaygın gelişimsel bozukluklar(otizm, asperger vb.)
8. Çocukluk çağı apraksisi.
 
Çocuğumun dil ve konuşma gelişimine nasıl yardımcı olabilirim?
 
Doğar doğmaz hatta doğum öncesinden itibaren çocuğunuzla konuşun
Çıkardığı seslere tepki vermeyi ihmal etmeyin
En erken dönemlerden itibaren onunla oyun oynayın
İletişim kurduğu zaman ona yönelin ve sorduğunuz bir soruya cevap vermesi için gerekiyorsa 5- 10 saniye kadar bekleyin
Bebeksi konuşmasını taklit etmeyin, onunla bir yetişkin gibi iletişim kurun
Gün içinde kendi yaptığı şeyleri, hissettiklerini, tecrübe ettiklerini ona anlatın
Ona hikayeler okuyun ve size geri anlatmasını teşvik edin
Onu konuşmaya zorlamayın
Birlikte sözlü müzik dinleyin
Sözlerini genişletin, örneğin “araba” için “aba” derse evet bu bir araba şeklinde cevap verin
Birlikte fotoğraf albümlerine bakın
Çok soru sorun
Jest ve mimik kullanmaya özen gösterin
Çocuğunuzla birebir oynayın, onun istediği oyunu oynayın ve ısrarcı olmayın
Bilgi paylaşımını ve anlatımı ödüllendirin 
Gramer hatalarını eleştirmeyen yalnızca doğru model olun
Çocuğunuzu dil becerisi olarak kendinden daha iyi düzeyde olan çocuklarla birlikte oynatın
 
Pek çok kişi dil-konuşma müdahalesinin çocuk konuşmaya başlayınca başlaması gerektiğini düşünür ancak bu doğru değildir. Yapılan çalışmalar çocukların ilk kelimelerini söylemeden önce dahi, dile dair pek çok bilgiye sahip olduklarını gösteriyor. Yapılacak müdahale, mümkün olan en erken zaman zarfında gerçekleşmelidir. Eğer çocuğunuz yukarıda listelenen problemlerden birine sahipse, erkenden dil değerlendirmesine tabi tutulması ve gerekli görülüyorsa bireysel dil - konuşma terapisi sürecine vakit kaybedilmeden başlanması faydalı olacaktır. 
 
Uzman Dil ve Konuşma Terapisti
Çağdaş Karsan